Afganistan'dan Özbekistan'a Nakliye

Afganistan ile Özbekistan'ın 144 kilometrelik ortak sınırının merkezinde, Amu Derya Nehri üzerindeki simge Dostluk Köprüsü ile bağlanan, stratejik açıdan hayati önemdeki Termez-Hayratan sınır kapısı yer alır. Bu kapı, iki ülke arasındaki en önemli ticaret geçidi ve Afganistan'ın denize kıyısı olmayan ekonomisi için kritik bir atardamardır. Afganistan'dan kuzeye, Özbekistan'a akan mallar arasında kuru meyve, tekstil, el dokuması halı, değerli ve yarı değerli mineraller ile hacmi giderek artan taze tarım ürünleri bulunur.

Karayolu taşımacılığı, Afganistan'dan Özbekistan'a sevkiyatın baskın ve çoğu varış noktası için tek uygulanabilir yöntemidir. Ana güzergâh Kabil'den başlar, kuzeye doğru Salang Geçidi ve Hindukuş Dağları üzerinden kuzey Afganistan'ın ticaret merkezi Mezar-ı Şerif'e ulaşır. Mezar-ı Şerif'ten kuzeye, Hayratan sınır terminaline yalnızca 75 kilometrelik kısa bir yol vardır. Yük kamyonları Özbekistan'ın Termez kentine geçişi 1 ila 2 gün gibi kısa bir sürede tamamlayabilir; bu da burayı bölgenin en hızlı uluslararası ticaret koridorlarından biri yapar.

Afganistan'ın batısındaki Herat'tan alternatif bir karayolu güzergâhı, Badgis ve Faryab vilayetleri üzerinden kuzeye, Türkmenistan ile Andhoy-Akina sınır kapısına uzanır; ardından Türkmenistan'dan geçerek Buhara yakınlarındaki Farap/Alat sınır kapısından Özbekistan'a girer. Bu güzergâh 3 ila 4 gün sürer ve başlıca Herat ile batı Afganistan çıkışlı mallar için kullanılır. Direkt Hayratan güzergâhından daha uzun olsa da değerli bir yedeklilik ve Özbekistan'ın batı pazarlarına erişim sağlar.

İlk olarak 1982'de Sovyetler Birliği tarafından inşa edilen ve 2019'da ticari trafiğe yeniden açılan Termez-Hayratan'daki Dostluk Köprüsü, sınır ötesi ticaretin canlanmasının simgesi hâline gelmiştir. Köprüden günde yüzlerce kamyon geçer; Hayratan'daki bitişik demiryolu terminali ise Özbekistan'ın demiryolu ağına bağlanarak Orta Asya genelinde sonraki dağıtıma imkân tanır. Özbekistan hükûmeti son yıllarda yeni yük terminalleri, soğuk hava depoları ve gümrükleme merkezleri dahil Termez lojistik merkezinin geliştirilmesine önemli yatırımlar yapmıştır.

Başta kuru üzüm, kayısı ve badem olmak üzere Afganistan'ın kuru meyve ihracatı Özbekistan'ın pazarlarında çok değerlidir ve giderek daha fazla işlenip Rusya ile Kazakistan'a yeniden ihraç edilmektedir. Özellikle kuzey bölgelerden gelen el dokuması Afgan halıları, Özbekistan'ın dekoratif sanatlar pazarında kolayca alıcı bulur. Lapis lazuli ve talk dahil mineral ihracatı Termez sınır kapısı üzerinden dökme olarak sevk edilir ve ikili ticaretin büyüyen bir kesimini oluşturur. Sınırdaki gümrük işlemleri ikili transit anlaşmalarıyla kolaylaştırılmıştır; ancak zaman zaman yaşanan güvenlik aksaklıkları transit sürelerini etkileyebilir.

Afganistan-Özbekistan ticaret koridoru, Trans-Afgan Demiryolu projesi ve çeşitli CASA-1000 enerji bağlantı programları dahil bölgesel ekonomik entegrasyon girişimlerinin merkezindedir. Lojistik operatörleri için Termez-Hayratan güzergâhı, yerleşik altyapısıyla güvenilir ve kısa süreli karayolu taşımacılığı sunar. Başarının anahtarı; sınır acenteleriyle güçlü ilişkiler sürdürmek, Afganistan ve Özbekistan gümrük evrakını doğru temin etmek ve değişen güvenlik ve mevzuat ortamını yakından takip etmektir. Afganistan'ın yeniden imar ihtiyaçları ve Özbekistan'ın bölgesel ticaret merkezi rolüyle bu koridorun istikrarlı biçimde büyümesi beklenmektedir.